Türkiye'nin yakın tarihinin en çok konuşulan istihbaratçılarından Hiram Abas, hem kariyeri hem de aydınlatılamayan ölümüyle merak konusu olmayı sürdürüyor.
HİRAM ABAS KİMDİR?
Tam adı Mustafa Hiram Abas. 1932 yılında İstanbul'da dünyaya geldi.
Milli İstihbarat Teşkilatı'nda (MİT) uzun yıllar görev yapan Abas, teşkilatın Müsteşar Yardımcılığı görevine kadar yükseldi. Kamuoyunda "Bay Pipo" lakabıyla tanınıyor.
HİRAM ABAS TÜRK MÜ, ASLEN NERELİ?
Hiram Abas Türk. İstanbul doğumlu. Kaynaklara göre ailesi, İran'daki Güney Azerbaycan'dan gelerek Türkiye'ye yerleşti. Babası kaptanlık yapan Hilmi Abas, annesi ise Fatma Roksan Abas.
KİMİN TORUNU?
Abas'ın anne tarafından dedesi, eski Müzeler Umum Müdürü Mübarek Galip Eldem. Eldem, ünlü ressam ve arkeolog Osman Hamdi Bey'in yeğeni.
Anneannesi ise Munise Eldem.
HİRAM ABAS MASON MU?
Bu soru kaynaklarda sıkça geçiyor ancak Abas'ın kendisinin mason olduğuna dair doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.
Kaynaklarda yer alan iddia, isminin kaynağına ilişkin: "Hiram" adının, masonluk geleneğindeki efsanevi mimar Hiram Abiff'ten geldiği ve bu ismin ailesindeki masonluk bağlantısı nedeniyle verildiği öne sürülüyor.
Bazı kaynaklar dedesinin ve babasının mason olduğunu iddia ediyor. Ancak bu iddialar resmî kayıtlara değil, kitap ve gazete anlatılarına dayanıyor.
EĞİTİM HAYATI
Abas, orta öğrenimini İstanbul'daki Saint Joseph Fransız Lisesi'nde tamamladı ve 1952'de mezun oldu.
1957 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi İdari Şubesi'ni bitirdi.
Gençlik yıllarında boksla ilgilenen Abas, bu sporda çeşitli şampiyonluklar elde etti.
MİT KARİYERİ
Mezuniyetinin ardından müfettişlik görevine başlayan Abas, 18 Mayıs 1967'ye kadar İstanbul'da müfettiş yardımcılığı ve sorgu müfettişliği yaptı.
Yedek subaylık dönemi sonrasında MİT'te çalışmaya başladı. 12 Mart döneminde teşkilatta etkin görevler üstlendi.
İlk ayrılış: 1978'de Namık Kemal Ersun'un tasfiyesiyle ilişkili olarak kendi isteğiyle emekliye ayrıldı.
Dönüş: 1983'te ikinci kez MİT'e döndü. Ağustos 1986'da Hayri Ündül'ün MİT Müsteşarlığı'na getirildiği dönemde MİT Müsteşar Yardımcısı oldu.
İkinci ayrılış: 1988'de yayımlanan MİT raporu olayında sorumlu görüldü. Raporu kaleme alan Mehmet Eymür ile birlikte pasif göreve alınmak istenince ikinci kez teşkilattan kendi isteğiyle ayrıldı.
ÖZAL'IN "SİVİLLEŞTİRME" PROJESİ
Abas, 1986'dan itibaren dönemin Başbakanı Turgut Özal'ın MİT'i sivilleştirme operasyonunun sembol ismi olarak anıldı.
Özal, MİT Müsteşar Yardımcılığı'na sivil bir isim olarak Abas'ı atamıştı. Bu görevlendirme, sonraki yıllarda ölümüne ilişkin öne sürülen iddiaların da odağında yer aldı.
HİRAM ABAS NASIL ÖLDÜ?
Emekliliğinin ardından Amerikan silah firmalarının Türkiye temsilciliğini yapan bir şirkette çalışmaya başlayan Abas, 26 Eylül 1990 sabahı işine gitmek üzere evden çıktı.
İstanbul Çiftehavuzlar'daki evinin yakınlarında, belediye işçisi kılığına girmiş kişilerin açtığı çapraz ateşin ortasında kaldı. Aracının içinde vurulan Abas, olay yerinde hayatını kaybetti. 58 yaşındaydı.
HİRAM ABAS'I KİM ÖLDÜRDÜ?
Cinayeti Dev-Sol (Devrimci Sol) örgütü üstlendi.
Ancak faillerin kimliği ve cinayetin arka planı hiçbir zaman tam olarak aydınlatılamadı. Dosya faili meçhul davalar arasında kaldı.
Ölümünün ardından çeşitli iddialar öne sürüldü:
- Özal bağlantısı: Özal'ın MİT'i sivilleştirme projesinin başında olması nedeniyle öldürüldüğü iddia edildi.
- Tarık Ümit iddiası: Ergenekon davası iddianamelerinde ve sonrasında verilen röportajlarda, Abas'ı öldüren kişinin MİT görevlisi Tarık Ümit olduğu öne sürüldü. Tarık Ümit'in 1995'te kaybolduğu ve öldürüldüğü iddia edildi.
Bu iddiaların hiçbiri yargı kararıyla doğrulanmadı.
HİRAM ABAS EŞİ VE ÇOCUKLARI KİMDİR?
Hiram Abas, Gülşen Abas ile evliydi. Çiftin Cengiz Abas adında bir oğlu ve Cenan Abas adında bir kızı bulunuyor.
POPÜLER KÜLTÜRDEKİ YERİ
Gazeteci Soner Yalçın ve Doğan Yurdakul, 1999 yılında Abas'ın hayatını konu alan "Bay Pipo" adlı araştırma kitabını yayımladı.
Ayrıca "Kurtlar Vadisi" dizisindeki "Aslan Akbey" karakterinin Hiram Abas'tan esinlendiği öne sürüldü.
