Yeryüzünde Allah'a ibadet için yapılan ilk mabet kabul edilen Kâbe'nin inşa tarihi, hem Kur'an ayetleri hem de İslam kaynaklarındaki rivayetlerle anlatılıyor.
KÂBE'Yİ İNŞA EDEN PEYGAMBER KİMDİR?
Kur'an-ı Kerim'de Kâbe'yi inşa edenlerin Hz. İbrahim ile oğlu Hz. İsmail olduğu bildiriliyor.
Bakara Suresi'nin 127. ayetinde bu durum şöyle anlatılıyor:
"Bir zamanlar İbrahim, İsmail ile beraber Beytullah'ın temellerini yükseltiyor, (şöyle diyorlardı:) 'Ey Rabbimiz! Bizden bunu kabul buyur; şüphesiz sen işitensin, bilensin.'"
KÂBE'Yİ İLK İNŞA EDEN PEYGAMBER KİMDİR?
Bu soru, konunun en çok merak edilen ve üzerinde farklı görüşler bulunan bölümü.
Kur'an'da ilk inşacının adı geçmiyor. Ancak Âl-i İmrân Suresi'nin 96. ayetinde Kâbe'nin insanlar için yapılan ilk ev olduğu belirtiliyor:
"Gerçek şu ki insanlar için yapılmış olan ilk ev, âlemlere bir hidayet ve bir bereket kaynağı olan Mekke'deki evdir."
İslam kaynaklarındaki genel kabule göre Kâbe'yi ilk inşa eden Hz. Âdem'dir.
Diyanet Haber'de yer alan bir yazıda bu görüş şöyle aktarılıyor: İslami kaynakların verdiği bilgiye göre haccın ve umrenin kalbini oluşturan kıblemiz Kâbe'yi inşa eden Hz. Âdem'dir. Rivayete göre Hz. Âdem, inşayı bitirdikten sonra Kâbe'yi tavaf etmiş ve meleklerden öğrendiği şekliyle dua edip iki rekât namaz kılmıştır.
KÂBE HZ. İBRAHİM'DEN ÖNCE DE VAR MIYDI?
Kur'an'daki bazı ayetler, Kâbe'nin Hz. İbrahim'den önce de var olduğuna işaret ediyor.
Hac Suresi'nin 26. ayetinde şöyle buyuruluyor:
"Vaktiyle biz İbrahim'e Beyt'in yerini göstermiş ve şöyle buyurmuştuk: Bana hiçbir şeyi ortak koşma; Beytimi de tavaf edenler, kıyam edenler, rükûa ve secdeye varanlar için temiz tut."
Müfessirlere göre "Beyt'in yerini göstermiştik" ve "Beytimi temiz tut" ifadeleri, Kâbe'nin Hz. İbrahim'den önce de mevcut olduğunu; ancak zamanla yıkılıp yerinin kaybolduğunu gösteriyor.
KÂBE'NİN İNŞA AŞAMALARI
İslam kaynaklarında Kâbe'nin tarihi genellikle şu aşamalarla anlatılıyor:
1. Hz. Âdem dönemi: Yeryüzündeki ilk mabedin temellerinin atılması.
2. Hz. Şît dönemi: Rivayete göre binanın taş ve çamurdan yeniden yapılması.
3. Nuh Tufanı: Yapının kumlar altında kalması ve yerinin kaybolması.
4. Hz. İbrahim ve Hz. İsmail dönemi: Allah'ın emriyle temellerin bulunması ve bugünkü Kâbe'nin inşa edilmesi.
5. Sonraki dönemler: Kureyş Kabilesi dönemi başta olmak üzere sel, yangın ve siyasi olaylar nedeniyle çok sayıda tamir ve yeniden inşa.
BABA-OĞUL NASIL İNŞA ETTİ?
Rivayetlere göre inşa sırasında Hz. İsmail taş taşıdı, Hz. İbrahim ise duvarları ördü.
Bina yükselip Hz. İbrahim'in boyu taş yerleştirmeye yetmemeye başlayınca, Hz. İsmail yüksekçe bir taş getirdi. Hz. İbrahim bu taşın üzerine çıkarak çalışmasını sürdürdü.
Bugün Makam-ı İbrahim olarak bilinen ve üzerinde ayak izi bulunduğu kabul edilen taş, bu rivayete dayandırılıyor.
İNŞA SONRASI YAPILAN DUA
Kâbe'nin inşası tamamlandığında Hz. İbrahim ile Hz. İsmail'in yaptığı dua, Bakara Suresi'nin 128-129. ayetlerinde geçiyor.
Bu duada neslerinden Allah'a itaat eden bir ümmet çıkarılması ve o ümmete bir peygamber gönderilmesi niyaz ediliyor.
Hz. Peygamber'in bu duayı kastederek "Ben babam İbrahim'in duası, kardeşim İsa'nın müjdesi ve annem Âmine'nin rüyasıyım" buyurduğu rivayet ediliyor.
YERYÜZÜNDEKİ İLK MESCİT
Buhârî'de yer alan bir hadiste, Hz. Peygamber'in Ebû Zer'in sorusuna verdiği cevapta yeryüzünde ilk inşa edilen mescidin Mescid-i Haram, ikincisinin ise Mescid-i Aksâ olduğunu ve ikisi arasında kırk yıl bulunduğunu bildirdiği aktarılıyor.
BUGÜNKÜ KÂBE HZ. İBRAHİM'İN YAPTIĞI MI?
Hayır. Kâbe, aradan geçen binlerce yıl içinde defalarca hasar gördü.
Sel, yangın gibi doğal afetler ile siyasi olaylar nedeniyle yıkılan ve yeniden yapılan Kâbe'nin, tarih boyunca yaklaşık 10-12 kez kapsamlı onarım ya da yeniden inşa gördüğü kaydediliyor.
Ancak Kâbe'nin yeri hiç değişmedi; bugünkü yapı, Mekke'deki Mescid-i Haram alanında aynı temeller üzerinde yükseliyor.
