İsrail’de seçimlerin ardından ortaya çıkan ilk tablo, hükümet kurma yarışında belirsizliği artırdı. Sandıkların yüzde 41,9’unun sayılmasıyla Netanyahu liderliğindeki bloğun 57 sandalyeye ulaşması beklenirken, çoğunluk için gereken 61 sandalye eşiği aşılamadı. Arap partilerinin elde etmesi beklenen 16 sandalye, koalisyon görüşmelerinde belirleyici olabilir.
İsrail’de parlamento seçimlerinin ardından oy sayımı sürerken, gözler hükümeti kurabilecek çoğunluğun hangi blok tarafından sağlanacağına çevrildi. Merkez Seçim Komisyonu verilerine dayandırılan kısmi projeksiyonlara göre, Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki bloğun 57, eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot öncülüğündeki muhalefet bloğunun ise 47 sandalye kazanması öngörülüyor.
120 üyeli İsrail Parlamentosu Knesset’te çoğunluk için gereken 61 sandalyeye iki blok da tek başına ulaşamıyor. Bu tablo, seçim sonrasında yürütülecek koalisyon pazarlıklarını ve Arap seçmenleri temsil eden partilerin tutumunu öne çıkarıyor.
NETANYAHU ÖNDE ANCAK ÇOĞUNLUĞA ULAŞAMIYOR
Sandıkların yüzde 41,9’unun sayıldığı aşamada ortaya çıkan projeksiyonlar, Netanyahu’nun liderliğindeki bloğu muhalefetin önüne taşıdı. Ancak beklenen 57 sandalye, hükümet kurmak için ihtiyaç duyulan çoğunluğun dört sandalye altında kalıyor.
Netanyahu’nun liderliğini yaptığı Likud Partisi’nin 28 milletvekiliyle parlamentonun en büyük partisi olması bekleniyor. Eisenkot’un liderliğindeki Yashar Partisi ise 21 sandalyeyle ikinci sırada yer alıyor.
Oy sayımının henüz tamamlanmamış olması nedeniyle sandalye dağılımında değişiklik yaşanabileceği belirtilirken, mevcut tablo hiçbir bloğa tek başına hükümet kurabilecek bir çoğunluk sağlamıyor.
ARAP PARTİLERİNİN 16 SANDALYESİ DENGELERİ DEĞİŞTİREBİLİR
Seçimin ardından oluşabilecek hükümet seçeneklerinde, Arap seçmenleri temsil eden Ortak Liste ile Ra’am’ın tutumu önem taşıyor. Kısmi sayım üzerinden yapılan projeksiyonlara göre Ortak Liste’nin 12, Ra’am’ın ise dört sandalye kazanması bekleniyor.
İki partinin toplam 16 milletvekilinin Eisenkot liderliğindeki muhalefet bloğuna destek vermesi durumunda, bu partilerin toplam sandalye sayısı 63’e ulaşabilecek. Böylece 61 sandalyelik çoğunluk eşiği aşılabilecek.
Ancak sandalye sayılarının matematiksel olarak yeterli olması, siyasi uzlaşmanın sağlandığı anlamına gelmiyor. Arap partilerinin hükümete katılması ya da dışarıdan destek vermesi konusunda nasıl bir yol izleneceği henüz netleşmiş değil.
SANDIK ÇIKIŞ ANKETLERİYLE OY SAYIMINDA FARKLI TABLO
Sandıkların kapanmasının ardından açıklanan ilk çıkış anketlerinde Eisenkot liderliğindeki muhalefet bloğu önde görünüyordu. Muhalefet liderlerinin seçim gecesi yaptığı açıklamalara da bu ilk tablo yansıdı.
Ancak oy sayımı ilerledikçe projeksiyonlar değişti ve Netanyahu liderliğindeki blok öne geçti. Bu nedenle seçim gecesindeki değerlendirmeler ile kısmi sayım sonuçlarına dayanan sandalye tahminleri arasında farklılıklar oluştu.
Kesin sonuçlar açıklanana kadar hem sandalye dağılımının hem de bu dağılım üzerinden yapılan koalisyon hesaplarının değişebileceği değerlendiriliyor.
EİSENKOT’TAN NETANYAHU’YA SERT MESAJ
Muhalefet blokunun lideri Gadi Eisenkot, sandık çıkış anketlerinin ardından yaptığı açıklamada seçmenlerin Netanyahu yönetiminin devamına karşı irade ortaya koyduğunu savundu.
Eisenkot, “İsrail halkı, Netanyahu'nun İsrail Başbakanı olarak görevine devam etmesine karşı oy kullandı. Netanyahu bu gece kendisini, çok daha geniş ve güçlü bir ana akım Siyonist çoğunlukla karşı karşıya buluyor” dedi.
Netanyahu’yu artık yetkisi ve güveni bulunmayan bir geçiş dönemi başbakanı olarak nitelendiren Eisenkot, “Netanyahu, İsrail'in güvenliğini kendi siyasi ihtiyaçların için kullanmaya sakın cüret etme” ifadelerini kullandı.
X hesabından da açıklama yapan Eisenkot, sandık çıkış anketlerinin vatandaşların büyük çoğunluğunun “Netanyahu ve 7 Ekim hükümetine güven duymadığını” gösterdiğini öne sürdü.
Yeni hükümetin kurulması için harekete geçeceğini belirten Eisenkot, şu ifadeyi kullandı:
“Halkın iradesini vakit kaybetmeden hayata geçirmek, Netanyahu hükümetinin yerine geçmek ve bir an önce herkes için zorunlu askerliği savunan siyonist bir hükümet kurmak amacıyla derhal harekete geçeceğim.”
BENNETT: GÖRÜŞMELERE VE KOORDİNASYONA BAŞLADIK
Eski İsrail Başbakanı Naftali Bennett de seçim gecesindeki açıklamasında Netanyahu yönetiminin sandıktan yenilgiyle çıktığını savundu.
Bennett, “İttifaka dayalı Siyonist bir hükümet kurmak için elimizden gelen her şeyi yapacağız. Netanyahu kaybetti; 7 Ekim hükümeti ise gönderilecek! Askerlikten kaçanlardan oluşan koalisyon, 68 sandalyeden 50 sandalyeye düştü.” ifadelerini kullandı.
Bu değerlendirmeyi ilk sonuçlar üzerinden yapan Bennett, nihai tablonun henüz oluşmadığına da dikkat çekti:
“Resmi sonuçları sabırla bekleyeceğiz, zira hâlâ pek çok şey değişebilir. Ancak daha şimdiden, değişim bloğunun liderleri olarak bizler görüşmelere ve koordinasyona başladık bile”
Bennett ile birlikte Birlikte Listesi’nin liderleri arasında bulunan eski Başbakan Yair Lapid ise “Kimsenin kafanızı karıştırmasına izin vermeyin. Netanyahu bloğu, ezici bir yenilgiye uğradı. Bu tam bir çöküş ve halk onlara evlerine dönmelerini söyledi” açıklamasını yaptı.
SMOTRİCH’TEN MUHALEFETE YANIT
Aşırı sağcı Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, sandık çıkış anketlerinin ardından muhalefet kanadından gelen zafer açıklamalarına karşı çıktı.
The Times of Israel gazetesine dayandırılan habere göre, Kudüs’teki Dini Siyonizm Partisi seçim merkezinde destekçilerine seslenen Smotrich, işgal altındaki Batı Şeria’daki yerleşim politikalarını savundu.
Smotrich, “Kutlamanıza izin vermeyeceğiz. Yahuda ve Samara'daki (Yahudilerin Batı Şeria'ya verdiği isim) yerleşim devrimimizi geri çevirmeyi başaracaklarını düşündükleri için kutluyorlar.” ifadelerini kullandı.
Muhalefetin hedefine ulaşamayacağını ileri süren Smotrich, “Başaramayacaklar. Gazze'de Yahudi yerleşimleri yükselecek.” dedi.
GOLAN’DAN ARAP PARTİLERİYLE İŞ BİRLİĞİ ÇAĞRISI
Muhalefetteki Demokratlar Partisi lideri ve eski Genelkurmay Başkan Yardımcısı Yair Golan, Netanyahu hükümetinin değiştirilmesi için kurulacak koalisyona Arap partilerinin de dahil edilmesi gerektiği yönünde açıklama yaptı.
Haaretz gazetesine dayandırılan habere göre Golan, oy verme işleminin tamamlanmasının ardından yaptığı değerlendirmede, “Demokratik ve yasal süreçlerle seçilen her milletvekili siyasi sistemimizin meşru bir parçasıdır.” ifadelerini kullandı.
Golan, hükümet değişikliği için parlamentoda oluşabilecek çoğunluğun değerlendirilmesi gerektiğini belirterek, “Yıkım hükümetini değiştirecek demokratik bir çoğunluk varsa bunu yapmalıyız.” dedi.
İLK SENARYO: EİSENKOT LİDERLİĞİNDE AZINLIK HÜKÜMETİ
Seçim sonrasında gündeme gelen seçeneklerin başında, Eisenkot liderliğinde kurulabilecek bir azınlık hükümeti yer alıyor. Bu senaryoda muhalefet partilerinin, hükümete doğrudan katılmayan partilerin dışarıdan desteğiyle görev yapması öngörülüyor.
Böyle bir formül için Arap partilerinin desteği belirleyici olacak. Kısmi sayım projeksiyonlarında 47 sandalye kazanması beklenen muhalefet bloğu, dört sandalye elde etmesi öngörülen Ra’am’ın desteğiyle de 61’e ulaşamıyor. Dolayısıyla Ortak Liste’nin tutumu da önem taşıyor.
Ancak Ortak Liste’nin böyle bir hükümete destek verip vermeyeceği ve Eisenkot’un bu destekle kurulacak bir azınlık hükümetine nasıl yaklaşacağı belirsizliğini koruyor.
İKİNCİ SENARYO: DÖNÜŞÜMLÜ BAŞBAKANLIK VE ULUSAL BİRLİK HÜKÜMETİ
Gündemdeki bir diğer seçenek, Netanyahu ile Eisenkot’un dönüşümlü başbakanlık konusunda anlaşarak geniş tabanlı bir ulusal birlik hükümeti kurması.
Bu formülde Likud, Yashar, Birlikte, Demokratlar, Şas ve Birleşik Tevrat Yahudiliği partilerinin aynı hükümette buluşabileceği konuşuluyor. Bununla birlikte, partiler arasındaki siyasi görüş ayrılıkları bu seçeneğin önünde ciddi engeller oluşturuyor.
Eisenkot’un seçim öncesinde Netanyahu ile koalisyon masasına oturmayacağını açıklaması, olası uzlaşmayı zorlaştıran başlıklardan biri. Haredilerin, yani Ultra-Ortodoks Yahudilerin zorunlu askerliğe tabi tutulmasına ilişkin anlaşmazlık da koalisyon görüşmelerini etkileyebilecek konular arasında bulunuyor.
Eisenkot, Lapid ve Bennett zorunlu askerlik düzenlemesini desteklerken, Şas ile Birleşik Tevrat Yahudiliği bu yönde adım atacak bir hükümette yer almayacaklarını belirtiyor.
İRAN’A YÖNELİK OLASI SALDIRILAR DENGELERİ ETKİLER Mİ?
Koalisyon tartışmalarında bölgesel gelişmelerin siyasi dengeleri etkileyebileceği yönündeki yorumlar da öne çıkıyor.
İsrail’in ABD ile birlikte İran’a yönelik saldırıları yeniden başlatması durumunda, ulusal birlik hükümeti kurulması yönündeki baskının artabileceği ileri sürülüyor. Bu senaryoda Eisenkot’un, ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail kamuoyundan gelebilecek baskı sonucunda Netanyahu ile aynı hükümette yer almayı değerlendirebileceği yorumları yapılıyor.
Ancak bu ihtimal, taraflar arasında varılmış bir anlaşmaya değil, olası gelişmelere ilişkin siyasi değerlendirmelere dayanıyor.
ÜÇÜNCÜ SENARYO: YENİDEN ERKEN SEÇİM
Partilerin hükümet kurma konusunda anlaşamaması halinde İsrail’de yeniden erken seçim gündeme gelebilecek.
Ülkede geçmişte de koalisyon görüşmelerinin sonuçsuz kalması, seçmenlerin kısa aralıklarla sandığa gitmesine yol açmıştı. İsrail, 2019 ile 2022 yılları arasında beş genel seçim yaşadı.
Mevcut sandalye projeksiyonları, hükümetin kim tarafından kurulacağı kadar, kurulacak koalisyonun hangi partilerin desteğine dayanacağı sorusunu da öne çıkarıyor.
HÜKÜMETİ KURMA GÖREVİNİ HERZOG VERECEK
Kesin sonuçların açıklanmasının ardından Cumhurbaşkanı Isaac Herzog’un, partilerle yapacağı istişareler sonucunda hükümeti kurabilecek desteğe ulaşma olasılığını en yüksek gördüğü adayı görevlendirmesi bekleniyor.
Hükümeti kurmakla görevlendirilen isim, koalisyon görüşmeleri için 28 günlük süreye sahip olacak. İhtiyaç halinde bu süreye 14 gün daha eklenebilecek.
İlk girişimin sonuçsuz kalması durumunda başka bir adayın görevlendirilmesi ve parlamentoda alternatif çoğunluk arayışlarının yürütülmesi gündeme gelecek. Sürecin hiçbir aşamasında hükümet kurulamazsa yeniden seçim yolu açılacak.
KESİN SONUÇLARIN 4 KASIM’A KADAR AÇIKLANMASI BEKLENİYOR
27 Ekim’de sandıkların kapanmasıyla başlayan oy sayımı devam ediyor. İncelemeler ve itirazların değerlendirilmesinin ardından kesin sonuçların en geç 4 Kasım’a kadar açıklanması bekleniyor.
İlk projeksiyonlarda Netanyahu liderliğindeki blok önde bulunsa da hükümet kurmak için gereken çoğunluğa ulaşamıyor. İsrail’de yeni yönetimin nasıl şekilleneceği, nihai sandalye dağılımı ve ardından yürütülecek koalisyon görüşmeleriyle netleşecek.
