"Burası Sadece Bir Cami Değil, Gökbilim Medresesi"
Türkiye İnternet Gazeteciliği Derneği (TİGAD) tarafından düzenlenen 12. Dijital Medya Çalıştayı kapsamında Kırşehir'e gelen gazeteciler, kentin tarihi ve kültürel mirasını yakından tanımaya devam ediyor. Program kapsamında basın mensuplarının ziyaret ettiği önemli duraklardan biri de Anadolu'nun bilim tarihine ışık tutan Cacabey Gökbilim Medresesi oldu. Kırşehir'in simge yapılarından biri olarak kabul edilen tarihi medresede gazetecilere rehberlik eden Kırşehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Şube Müdürü Yıldız Eraslan, yapının bilinenin aksine yalnızca bir cami olmadığını, dönemin önemli eğitim ve araştırma merkezlerinden biri olarak faaliyet gösterdiğini anlattı. Yaklaşık 20 yıldır Kırşehir'de görev yaptığını ve kente gönülden bağlı olduğunu belirten Yıldız Eraslan, ziyaret sırasında yaptığı açıklamada Cacabey'in gerçek kimliğinin yeterince bilinmediğini söyledi. Eraslan, "Bugün birçok kişi bu yapıyı Cacabey Camii olarak tanıyor. Ancak tarihi kaynaklar ve yapılan araştırmalar bize buranın aslında astronomi ve fen bilimleri eğitimi verilen bir medrese olduğunu gösteriyor. O dönemin üniversitesi olarak değerlendirilebilecek bu yapı, Anadolu'da bilimsel çalışmaların yürütüldüğü önemli merkezlerden biri konumunda bulunuyor" dedi.
1272 Yılında İnşa Edildi
Tarihi yapının 1272 yılında Nureddin Cibril Bin Cacabey tarafından yaptırıldığını belirten Eraslan, medresenin Selçuklu döneminde bilimsel eğitimin verildiği önemli merkezlerden biri olarak faaliyet gösterdiğini ifade etti. Yapıya ilişkin yazılı kaynakların oldukça sınırlı olduğunu söyleyen Eraslan, "Ne yazık ki günümüze ulaşan belge sayısı çok az. Elimizde Arapça yazılmış birkaç kitabe ve sınırlı sayıda tarihi kayıt bulunuyor. Bu nedenle bilim insanları uzun yıllardır yapı üzerinde araştırmalar yürütüyor. Gerçekleştirilen kazılar ve incelemeler sonucunda medresenin astronomi ve fen bilimleri üzerine eğitim verdiğine dair önemli bulgular elde edildi" diye konuştu.
"Minare Değil, Gözlem Kulesi"
Yapının en dikkat çekici bölümlerinden birinin minare olarak görülen kule olduğunu belirten Eraslan, mimari detayların bu yapının farklı bir amaçla kullanılmış olabileceğine işaret ettiğini söyledi. Eraslan, "Bugün minare olarak gördüğümüz yapı yaklaşık 18 metre yüksekliğinde. Ancak dikkatli incelendiğinde alt bölüm ile üst bölümün mimari açıdan birbirinden farklı olduğu görülüyor. Ayrıca yapı, camilerde alışılmış minare konumundan farklı bir noktada bulunuyor. Bu nedenle bilim insanları tarafından buranın gözlem kulesi olarak kullanıldığı yönünde değerlendirmeler yapılıyor" ifadelerini kullandı. Dönemin öğrencilerinin geceleri bu kuleye çıkarak gökyüzünü gözlemlediklerinin düşünüldüğünü belirten Eraslan, medresenin astronomi eğitimi açısından taşıdığı öneme dikkat çekti.
Yapıdaki Figürler Bilimsel Çalışmalara İşaret Ediyor
Cacabey Gökbilim Medresesi'nin dış cephesinde yer alan bazı figürlerin de bilimsel araştırmalara ilişkin ipuçları taşıdığını söyleyen Eraslan, yapı üzerindeki sembollerin yıllardır araştırmacıların ilgisini çektiğini belirtti. Bazı kabartmaların roket ya da gök cisimlerini simgelediğine yönelik değerlendirmeler bulunduğunu aktaran Eraslan, "Yapı üzerinde yer alan bazı figürler sıradan süsleme unsurları olarak değerlendirilmiyor. Bilim insanları bu şekillerin gökyüzü gözlemleriyle veya astronomik çalışmalarla bağlantılı olabileceğini ifade ediyor. Özellikle yükseliş aşamalarını andıran tasvirler dikkat çekiyor" dedi.
Tarihi yapının giriş bölümünde yer alan taş işçiliğinin de önemli mesajlar içerdiğini belirten Eraslan, ay ve güneş sembollerinin astronomi eğitimiyle bağlantılı olarak değerlendirildiğini söyledi. Eraslan, "Kitabenin altında bulunan bazı semboller araştırmacılar tarafından ay ve güneş tasvirleri olarak yorumlanıyor. Bu detaylar da yapının gökbilimle olan ilişkisini güçlendiren unsurlar arasında gösteriliyor" diye konuştu.
Anadolu Selçuklu Mimarisinin En Özel Eserlerinden Biri Kırşehir'de
Cacabey Gökbilim Medresesi'nin yalnızca bilim tarihi açısından değil mimari özellikleriyle de dikkat çektiğini vurgulayan Eraslan, yapının Anadolu Selçuklu taş işçiliğinin önemli örneklerinden biri olduğunu ifade etti. Kapı süslemeleri, mihrap bölümü, pencerelerdeki taş işçilikleri ve geometrik motiflerin dönemin sanat anlayışını yansıttığını belirten Eraslan, ziyaretçilerin özellikle giriş kapısındaki detayları dikkatle incelemelerini tavsiye etti. Yaklaşık 754 yıldır ayakta duran Cacabey Gökbilim Medresesi, astronomi, matematik ve fen bilimleri alanında yürütülen çalışmaların izlerini günümüze taşıyan önemli yapılardan biri olarak ziyaretçilerini ağırlıyor.
