Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi (ASBÜ) Rektörü ve Türkiye Yazarlar Birliği (TYB) Şeref Başkanı Prof. Dr. Musa Kazım Arıcan, Erzincan’dan Kemaliye’ye uzanan vatan, maarif ve hafıza güzergâhında gerçekleştirilen temasları ve merhum sosyolog-filozof Nurettin Topçu’nun mirasını detaylı bir haber-inceleme yazısıyla kamuoyuna duyurdu.
Prof. Dr. Arıcan, akademisyenler, yazarlar ve fikir insanlarından oluşan heyetle çıktıkları yolculuğun sadece bir yer değiştirme olmadığını; geçmişten devralınan mesuliyeti geleceğe taşıma amacı taşıyan bir tefekkür ve vefa seferi olduğunu vurguladı.
DEVLET VE İRFAN HAFIZASI: KEMAH’TAN EĞİN’E KESİNTİSİZ ÇİZGİ
Yolculuğun ilk durağı olan Kemah’ta Anadolu’nun yalnız kılıçla değil; inanç, adalet ve ilimle imar edildiğini belirten Prof. Dr. Musa Kazım Arıcan, Sultan Melik Mengücek Ahmed Gazi’nin türbesi önündeki incelemelerini aktardı. Mengücek Gazi Türbesi’nde yer alan "Dünya durdukça o, Mengücik Gazi tarafından aydınlanacaktır" ifadesine atıfta bulunan Arıcan, Türk devlet geleneğinde iktidarın kuru bir hâkimiyet değil, toprağa ışık bırakma mesuliyeti olduğunu ifade etti.
Fırat Nehri boyunca Eğin’e ilerlerken coğrafyanın insan karakterini terbiye ettiğine değinen ASBÜ Rektörü Arıcan, 18. yüzyılda bu topraklardan yetişen büyük ilim ve devlet adamı Ebu Sehl Numân Efendi’nin mirasını da hatırlattı. Belgrad sınır mollalığı sırasında arazi ölçümlerinde hak kaybını önlemek amacıyla "tabla" (plançete) isimli aracı geliştiren Ebu Sehl Numân Efendi’nin, kökleri taşrada fakat ufku merkezde olan Anadolu insan tipini temsil ettiğini belirtti.
ERZURUM’UN VAKARI İLE EĞİN’İN ZARAFETİ BİRLEŞTİ
1909 yılında İstanbul’da dünyaya gelen Nurettin Topçu’nun aile köklerine inen Prof. Dr. Arıcan; Erzurumlu babası Topçuzâde Ahmet Hamdi Bey’den mücadele ruhu ve tarih şuurunu, Eğinli annesi Fatma Hanım’dan ise Anadolu’nun inceliğini ve merhametini aldığını belirtti.
Topçu’nun 1928’de devlet bursuyla gittiği Fransa’daki Sorbonne Üniversitesi’nde tamamladığı doktorasında (Conformisme et Révolte / İsyan Ahlâkı) kazandığı kişisel ödül yerine üniversite kulesinde Türk bayrağının dalgalandırılmasını istemesini "şahsi başarıyı millet idealsiz reddeden ahlâkın erken işareti" olarak nitelendiren Arıcan; düşünürün yurda döndükten sonra Galatasaray, İzmir, Vefa, Denizli ve İstanbul Erkek Liselerinde yaklaşık 40 yıl boyunca bizzat sınıfın içinde öğretmenlik yaptığını, Hareket dergisiyle de Anadoluculuk fikrini ahlâk ve mesuliyet ekseninde işlediğini vurguladı.
EĞİN SOKAKLARINDA VERİLEN İKİ BÜYÜK SÖZ
Vefatının 50. yılı münasebetiyle 24–26 Ekim 2025 tarihlerinde Erzurum Atatürk Üniversitesi’nde başlayıp Eğin’de tamamlanan "Uluslararası Bilgi Şöleni"ni hatırlatan Prof. Dr. Musa Kazım Arıcan, şölen sırasında Atatürk Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ahmet Hacımüftüoğlu’nun "Topçu, fikirde isyanı ahlâkla yoğurmuş; insanı irade, vicdan ve sorumluluk bilinciyle tanımlamıştır" tespitinin altını çizdi.
Erzincan Valisi Doç. Dr. Hamza Aydoğdu öncülüğünde Eğin sokaklarını adımlarken merhum TYB Kurucu Şeref Başkanı D. Mehmet Doğan’ın hayali olan iki önemli söz verdiklerini açıklayan Arıcan, bu sözleri şöyle sıraladı:
Kemaliye’de bir Nurettin Topçu Felsefe Okulu kurulması,
Topçu’nun hatırasını, eserlerini ve Eğin bağını yaşatacak yaşayan bir Kültür Konağı oluşturulması.
YUVA KÖYÜ VE TAŞRALI HİKÂYELERİNDEKİ EĞİN RUHU
Heyetin seyahat kapsamında Topçu’nun annesinin memleketi olan Yuva köyünü ve 1948’den bu yana beldenin sosyal hafızasını tutan Kemaliye Şehir Kulübü’nü ziyaret ettiğini belirten Prof. Dr. Arıcan; Yuva Köyü Muhtarı Nermin Ergin rehberliğinde Topçu’nun kaldığı konak, akrabalarından Binnaz Sarıkayalar’ın evi ile Partigavar, Ariki ve Gerüşla gibi su başlarının gezildiğini aktardı.
Nurettin Topçu’nun Taşralı kitabında yer alan Kütük, Tereke ve özellikle Karayazı hikâyelerine değinen Arıcan, 75 yaşındaki Kevser Hala’nın gurbete giden Kerim’e duyduğu sadakati anlatan Karayazı metninin, Topçu felsefesindeki "irade" ve "isyan" kavramlarının edebiyattaki en somut karşılığı olduğunu kaydetti.
SÖZÜN İLK MEYVESİ: NURETTIN TOPÇU SOKAĞI AÇILDI
Verilen sözlerin ilk somut karşılığının 25 Temmuz 2026 Cumartesi günü alındığını duyuran Prof. Dr. Musa Kazım Arıcan, Kemaliye’de törenle Nurettin Topçu Sokağı’nın açıldığını açıkladı.
Erzincan Vali Yardımcısı Mehmet Emre Canpolat, Kemaliye Kaymakamı Emirhan Arıkan, Kemaliye Belediye Başkanı Erdem Atmaca, TYB Genel Başkanı Prof. Dr. Muhammet Enes Kala, TYB Erzincan Şube Başkanı Halil İbrahim Özdemir, akademisyenler ve vatandaşların katılımıyla açılan sokağın şehir ölçeğinde kurulmuş sessiz bir mektep olduğunu ifade eden Arıcan, "Bir çocuk okula giderken o levhayı görüp 'Nurettin Topçu kimdir?' diye sorduğunda, bir insanın ve dolayısıyla bir milletin istikameti değişebilir" değerlendirmesinde bulundu.
"EĞİTİM" DEĞİL "MAARİF": ŞAHSİYETLİ MİLLÎLİK ÇAĞRISI
Sokak açılışının ardından Kemaliye Kültür Merkezi’nde Prof. Dr. Muhammet Enes Kala moderatörlüğünde düzenlenen "Nurettin Topçu ve Maarif Meselemiz" paneline de yazısında yer veren Prof. Dr. Arıcan; Prof. Dr. Ali Utku, Prof. Dr. Bekir Berat Özipek, Dr. Yunus Emre Aydınbaş ve Şeyda Özgül ile birlikte "Nasıl bir insan yetiştirmeliyiz?" sorusuna yanıt aradıklarını belirtti.
Sadece beceri kazandıran "eğitim" yerine; insanın kalbini, iradesini ve şahsiyetini ahlâkla inşa eden "maarif" kavramının hayati önem taşıdığını vurgulayan ASBÜ Rektörü Prof. Dr. Musa Kazım Arıcan, Topçu’nun "millî mektep" anlayışının taklitçiliğe karşı, kökü kendi toprağında fakat ufku bütün insanlığa açık evrensel bir şahsiyet modeli sunduğunu ifade ederek sözlerini tamamladı.
