Doğu Akdeniz’de Yunanistan ile Güney Kıbrıs arasındaki elektrik bağlantısını hedefleyen Great Sea Interconnector (GSI) projesinde yeni bir aşamaya geçilmesi planlanırken, Ankara ile koordinasyon konusu yeniden gündeme geldi. Yunanistan’ın projeye ilişkin çalışmalarında Türkiye’nin tutumunu da hesaba katan yeni bir yöntem üzerinde çalıştığı aktarıldı.
Yunan basınında yer alan haberlere göre Atina, deniz tabanı araştırmalarının yeniden başlatılması için Türkiye dahil bölgedeki kıyıdaş ülkelerin önceden bilgilendirilmesini öngören bir formül üzerinde duruyor. Güncel gelişmelerde de Atina ve Paris’in, GSI çalışmalarının yeniden başlamasına ilişkin bir bildirim metni üzerinde uzlaştığı bildirildi.
Yunanistan ile İsrail arasındaki savunma iş birliği de gündemde
Yunanistan’ın İsrail ile savunma ve güvenlik alanındaki iş birliği de Yunan basınında geniş yer buldu. Yunanistan ile İsrail arasında 31 Ağustos’ta yaklaşık 3 milyar euroluk bir anlaşma imzalandığı, bu kapsamda Atina’nın radar, lojistik ekipman, eğitim ve destek unsurlarını da içeren “Aşil Kalkanı” hava ve füze savunma sistemlerini tedarik edeceği aktarıldı. Yunanistan, İsrail ve Güney Kıbrıs arasındaki savunma ve güvenlik yakınlaşmasının da Ankara’nın tepkisini çektiği yönündeki değerlendirmelere yer verildi.
Doğu Akdeniz’de GSI projesi için yeni formül
Ankara-Atina hattındaki başlıklardan biri de Great Sea Interconnector elektrik kablosu projesi oldu. Projenin Yunanistan’ı Güney Kıbrıs üzerinden İsrail’e bağlaması planlanıyor. Atina ise proje kapsamında deniz tabanı araştırmalarını yeniden başlatmak istiyor. Aktarılan değerlendirmeye göre uzun süredir somut ilerleme sağlanamayan projede Yunanistan ve Fransa yeni bir yöntem üzerinde çalışıyor. Buna göre Türkiye dahil bölgedeki kıyıdaş ülkelerin çalışmalar başlamadan önce bilgilendirilmesi planlanıyor.
Güncel Yunan kaynaklarında da Paris ve Atina’nın, GSI kapsamında yeniden başlayacak araştırmalar için Türkiye dahil kıyıdaş ülkelere gönderilecek bildirimin içeriği üzerinde anlaşmaya vardığı bildirildi. Söz konusu bildirimde, Fransız bayraklı bir geminin deniz sınırlarının belirlenmediği alanlarda kablo döşenmesine yönelik araştırmalar gerçekleştireceğinin belirtilmesi planlanıyor.
Türkiye’nin koordinasyon talebi gündemde
Yunan basınında aktarılan değerlendirmede Türkiye’nin uluslararası denizaltı kablo projelerine kategorik olarak karşı çıkmadığı, ancak kendi egemenlik hakkı ve deniz yetki alanı iddiasında bulunduğu bölgelerde gerçekleştirilecek faaliyetlerde Ankara ile koordinasyon kurulmasını istediği belirtildi.
Türkiye tarafından yapılan son açıklamalarda da GSI kapsamında araştırma veya kablo döşeme çalışmalarından önce Ankara ile iletişim kurulması gerektiği yönündeki tutumun sürdüğü bildirildi.
Fransız bayraklı gemi ayrıntısı
Yeni formülde araştırmaların Fransız bayraklı bir gemi tarafından yürütülmesi planlanıyor. Bildirimin ise Paris tarafından yapılması öngörülüyor.Kathimerini'nin aktardığı bilgilere göre hazırlanması planlanan bildirimde araştırmanın yapılacağı alanlar ile çalışmaların süresine ilişkin ayrıntıların da yer alması bekleniyor. Böylece GSI projesinin yeniden ilerletilmesi için Yunanistan ve Fransa'nın, Türkiye dahil kıyıdaş ülkelerin bilgilendirilmesini içeren bir yöntem üzerinde çalıştığı bildirildi.
Great Sea Interconnector nedir?
Great Sea Interconnector (GSI), Yunanistan, Kıbrıs ve daha sonraki aşamada İsrail'in elektrik şebekelerini denizaltı kablosuyla birbirine bağlamayı amaçlayan büyük ölçekli bir elektrik iletim projesi.
Projenin ilk aşamasında Yunanistan ile Kıbrıs'ın, sonraki aşamada ise bağlantının İsrail'e uzatılması planlanıyor. Projenin toplam bağlantı uzunluğu yaklaşık 1.208 kilometre, iletim kapasitesi başlangıçta 1.000 MW, gerilim seviyesi ise 500 kV olarak veriliyor. Maksimum deniz derinliği yaklaşık 3.000 metre. Güncel proje sitesinde tahmini bütçe 1,9 milyar avro olarak belirtiliyor. Kıbrıs-Yunanistan arasındaki yapım aşamasındaki bölümün uzunluğu 898 kilometre ve bu bölüm için Avrupa Birliği'nin Connecting Europe Facility mekanizmasından 657 milyon avro finansman sağlandı. Kablo işinin yüklenicisi Fransız Nexans, dönüştürücü istasyonlar için tercih edilen yüklenici ise Alman Siemens.
Projenin temel amacı ne?
Projenin en önemli amaçlarından biri, Kıbrıs'ın Avrupa elektrik şebekesine bağlanması.
Avrupa Komisyonu kaynaklarında proje, Kıbrıs'ın elektrik sisteminin Avrupa ağına bağlanmasını, elektrik arz güvenliğinin artırılmasını ve yenilenebilir enerji kullanımının genişletilmesini amaçlayan bir altyapı projesi olarak tanımlanıyor. Kıbrıs'ın elektrik sisteminin ada niteliği nedeniyle Avrupa şebekesinden izole olması da projenin gerekçelerinden biri.
Projenin geçmişi
Projenin temeli aslında yeni değil. Fizibilite çalışmaları 2012'de başladı. 2021'de Yunanistan, Kıbrıs ve İsrail arasında EuroAsia Interconnector için mutabakat imzalandı. Proje daha sonra bugünkü Great Sea Interconnector adıyla ilerledi. 2023'te Yunanistan'ın elektrik iletim operatörü IPTO/ADMIE, projenin uygulayıcı kuruluşu ve proje geliştiricisi olarak öne çıktı.
AB de projeye önemli miktarda finansal destek verdi. 2022'de Connecting Europe Facility kapsamında 657 milyon avroluk hibe tahsis edildi. Kıbrıs'ın toparlanma ve dayanıklılık planından da ayrıca 100 milyon avro katkı öngörüldü.
Türkiye açısından neden önemli?
Projenin Yunanistan-Kıbrıs bölümünün bir kısmı Doğu Akdeniz ve Ege'deki deniz yetki alanlarına ilişkin Türkiye-Yunanistan anlaşmazlığının bulunduğu bölgelere denk geliyor.
Bu nedenle proje, teknik bir elektrik altyapısı projesinin ötesinde, Türkiye ile Yunanistan'ın deniz yetki alanlarına ilişkin farklı hukuki pozisyonlarıyla kesişen bir başlık haline geldi. Yunan kaynakları da deniz tabanı araştırmalarının projenin en hassas aşamalarından biri olduğunu belirtiyor.
Yunanistan, araştırmaların kendi deniz yetki alanları ve uluslararası sularda yürütülebileceğini savunuyor. Türkiye ise, denizaltı kablo projelerine kategorik olarak karşı çıkmadığını; ancak Türkiye'nin egemenlik hakkı ve deniz yetki alanı iddiasında bulunduğu bölgelerde yapılacak faaliyetlerde Ankara ile koordinasyon kurulması gerektiğini belirtiyor. 23 Eylül 2026 tarihli güncel haberde Türk diplomatik kaynaklarının bu yaklaşımı yinelediği aktarıldı.
2024'te ne olmuştu?
Projenin Türkiye açısından en kritik geçmiş noktalarından biri Temmuz 2024'teki deniz tabanı araştırmaları. İtalyan bayraklı Ievoli Relume isimli araştırma gemisi, Girit ile Kıbrıs arasındaki elektrik bağlantısının güzergâhı için deniz tabanı araştırmaları yürüttü. Araştırmaların bir bölümü Kaş/Kerpe (Kasos) ve Kerpe/Karpathos çevresinde gündeme geldi. O dönemde bölgeye Türk savaş gemilerinin gönderilmesiyle Türkiye-Yunanistan arasında diplomatik ve askeri hareketlilik yaşandı. Yunanistan'ın elektrik iletim operatörü IPTO daha sonra araştırmaların tamamlandığını açıkladı. Bu olay sonrasında projenin jeopolitik riskleri daha görünür hale geldi. 2025'te Yunan basınında GSI'ın finansal ve jeopolitik nedenlerle beklemeye alındığı da bildirildi.
2026'da neden yeniden gündeme geldi?
Asıl kırılma noktası 5 Ağustos 2026. Bu tarihte Fransız yatırım grubu Meridiam, Great Sea Interconnector şirketinde çoğunluk hissedarı oldu.
Aynı gün IPTO, GSI ve Fransız kablo şirketi Nexans arasında deniz tabanı araştırmalarına ilişkin üçlü anlaşma imzalandı. Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis'in katıldığı imza töreninde deniz tabanı araştırmalarının tamamlanması projenin ilk önceliği olarak açıklandı. Bu gelişme önemli çünkü Fransa'nın projedeki ağırlığı arttı. Nexans zaten projenin kablo yüklenicisi. Meridiam'ın çoğunluk hissedarı olmasıyla birlikte Fransız şirketlerinin projedeki rolü daha da güçlendi.
Eylül 2026'da son durum ne?
21 Eylül 2026'da Atina ve Paris'in, Türkiye dahil kıyıdaş ülkelere gönderilecek bildirinin metni üzerinde anlaşmaya vardığı aktarıldı. Bildirimin, araştırma yapacak geminin Fransız bayraklı olduğunu ve çalışmaların deniz sınırlarının belirlenmediği bölgelerde gerçekleştirileceğini belirtmesi planlanıyor. Çalışmanın yapılacağı alanlar ve süresinin de bildirimde yer alması öngörülüyor. Yunanistan ve Fransa'nın, GSI için deniz tabanı araştırmalarını Fransız bayraklı gemiyle yeniden başlatmaya hazırlandığı ve bunun Türkiye ile yaşanan gerilimi azaltma amacı taşıdığı Kathimerini'ye dayanılarak aktarıldı.
