Bir Cadde Adından Daha Fazlası: Ankara'nın Hafızasına Dokunmak

Bir şehrin geçmişi bazen bir meydanda, bazen eski bir sokakta, bazen de yıllardır aynı yerde duran bir cadde tabelasında saklıdır.

Ankara'nın tarihi dokusuyla öne çıkan Ulus'ta Çankırı Caddesi'nin isminin değiştirilmesi ihtimali de bizi tam böyle bir düşüncenin eşiğine getiriyor. Medya Ankara Genel Yayın Yönetmeni ve Çankırı Haber.net İmtiyaz Sahibi Bayram Polat'ın dile getirdiği itiraz, yalnızca bir isim üzerindeki hassasiyeti değil, geçmişle gelecek arasında kurulması gereken bağı da yeniden gündeme taşıyor. Peki, şehirlerimizi yenilerken onları bugünlere taşıyan hatıraları nasıl yaşatacağız? Belki de üzerinde hep birlikte düşünmemiz gereken asıl mesele bu...

Kıymetli okurlarım, bir şehrin hafızası, bir sokak tabelasında, eski bir caddenin isminde, yıllardır hiç değişmeden duran bir taşın üzerinde saklıdır. O isimler, yalnızca bir yeri tarif etmez; geçmişi anlatır, yaşanmışlıkları hatırlatır, insanların aidiyet duygusuna dokunur. Belki de bu yüzden şehirlerin isimlerine dokunurken biraz daha düşünmek, biraz daha hassas davranmak gerekir.
Bugün sizlerle Ankara'nın kalbinde, Ulus'ta başlayan ve giderek daha geniş bir tartışmaya dönüşen bir konuyu konuşmak istiyorum.
Meselemiz bir cadde tabelasından ibaret değil. Meselemiz, bir ismin ardındaki tarih, o tarihe duyulan saygı ve bir şehrin geçmişine karşı taşıdığı sorumluluk...
Ulus'ta uzun zamandır tartışma konusu olan eğlence mekânları ve pavyonlara yönelik yıkım çalışmaları, Ankara adına sevindirici bir dönüşümün kapısını araladı. Başkentin tarihi merkezinin yeniden ayağa kaldırılması, geçmişteki kimliğine ve manevi değerlerine yakışır bir görünüme kavuşması elbette hepimizin arzu ettiği bir gelişme.
Bu konuda emeği geçenleri takdir etmek, yapılan çalışmaları desteklemek gerekir hiç şüphesiz... Ancak tam da bu dönüşüm konuşulurken ortaya atılan bir isim önerisi, başka bir tartışmayı beraberinde getirdi.
Gazeteci Şamil Tayyar'ın, Ulus'ta dönüşüm yapılan caddeye Hacı Bayram-ı Veli isminin verilmesi yönündeki önerisine İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi'nin, "Çok isabetli bir teklif" şeklinde karşılık vermesi üzerine gözler Çankırı Caddesi'ne çevrildi.
Elbette Hacı Bayram-ı Veli ismi Ankara için son derece kıymetli. Şehrin manevi kimliğinde müstesna bir yere sahip olan böyle bir ismin yaşatılması düşüncesine kimsenin itirazı olamaz. Ancak burada üzerinde durulması gereken başka bir soru var: Bir değeri yaşatmak için başka bir değerin tarihsel hatırasını ortadan kaldırmak mı gerekiyor?
İşte tam bu noktada Medya Ankara Genel Yayın Yönetmeni ve Çankırı Haber.net İmtiyaz Sahibi Bayram Polat'ın açıklamasını önemsiyorum.
Polat, Ulus'ta gerçekleştirilen dönüşüm çalışmalarına destek verirken Çankırı Caddesi'nin isminin değiştirilmesi fikrine karşı çıkıyor. Üstelik bunu yalnızca bir hemşehrilik meselesi olarak ele almıyor; caddenin tarihine, Ankara'nın geçmişine ve Çankırı'nın Millî Mücadele dönemindeki yerine dikkat çekiyor.
Bence üzerinde durulması gereken asıl nokta da tam olarak burası.
Bir İsmin Ardındaki Tarihi Unutmamak Gerekir
Bayram Polat'ın hatırlattığı bilgilere göre bölge, Osmanlı döneminde Çankırı Kapı olarak biliniyordu. 1926 yılında gerçekleştirilen ilk imar çalışmaları sırasında da caddeye Çankırı ismi verildi.
Dahası var...
Millî Mücadele yıllarında İnebolu üzerinden Anadolu'ya ulaştırılan cephanelerin Ankara'ya taşınmasında Çankırı güzergâhı önemli bir yere sahipti. İstiklal Yolu olarak hafızalara kazınan bu mücadele hattı; Kastamonu'dan Ilgaz'a, Çankırı'dan Kalecik'e uzanarak Ankara'ya ulaşıyordu.
Şimdi düşünelim...
Bir şehrin bağımsızlık mücadelesinde iz bırakmış bir coğrafyanın adı, yıllar sonra yalnızca o caddede yaşanan bazı olumsuzluklarla birlikte anılmalı mı?
Bir cadde üzerinde yaşanan sorunların, o caddenin taşıdığı isimle ne ilgisi olabilir?
Bir yerde yanlışlar yaşanmışsa, o yanlışların sorumlusu oranın tabelası değildir elbette. Bir ismin taşıdığı anlamı, o isimle hiçbir ilgisi olmayan insanların davranışları üzerinden değerlendirmek ne kadar adil olabilir?
Bayram Polat'ın itirazını değerli bulduğum nokta tam da burası. Çünkü kendisi Ulus'taki dönüşüme karşı çıkmıyor. Aksine, bu dönüşümün gerekli olduğunu ifade ediyor. Ancak geçmişin izlerinin silinmesine de haklı olarak itiraz ediyor.
Bir Şehrin Hafızası Silinerek Yenilenmez
Şehirler değişir. Sokaklar yenilenir, binalar yıkılır, meydanlar düzenlenir, yeni yapılar yükselir. Bunların hepsi zamanın ve gelişimin doğal bir parçasıdır.
Fakat bir şehrin yenilenmesi, geçmişiyle arasına mesafe koyması anlamına gelmemeli.
Ankara'yı Ankara yapan yalnızca yeni yolları, yükselen binaları, genişleyen bulvarları değildir. Bu şehrin eski sokakları, tarihi yapıları, 2isimleri ve o isimlerin ardında saklı hikâyeleri de Ankara'nın kimliğinin ayrılmaz parçalarıdır.
Bugün Ulus'u güzelleştirmek, geçmişte yaşanan olumsuzluklardan arındırmak istiyorsak bunu elbette yapalım. Hatta çok daha fazlasını yapalım. Tarihi dokuyu koruyalım, kültürel mirası yaşatalım, Ankara'nın manevi değerlerini görünür kılalım.
Ama bütün bunları yaparken başka bir tarihi değeri gözden çıkarmayalım.
Çünkü bir ismi değiştirmek kolaydır. O ismin taşıdığı hatıraları, insanların gönlündeki yerini ve yıllar içinde oluşan aidiyet duygusunu yeniden oluşturmak ise o kadar kolay değildir.
Bu Mesele Yalnızca Çankırılıların Meselesi Değil
Bayram Polat'ın açıklamasında dikkatimi çeken bir başka husus da Çankırılıların Ankara'ya katkısına yaptığı vurgu.
Ankara'da yaşayan Çankırılılar, bu şehrin sosyal, ekonomik, kültürel ve ticari hayatının bir parçası. Bu kentte emek veren, üreten, iş kuran, kamu hizmetinde bulunan, çocuklarını büyüten ve Ankara'nın gelişimine katkı sunan binlerce insan var.
Dolayısıyla tartışmayı yalnızca bir hemşehrilik hassasiyetine indirgemek doğru olmaz.
Burada asıl mesele, bir topluluğun tarihsel hatırasına ve aidiyet duygusuna gösterilen saygıdır.
Bir caddeye verilen isim, o şehirde yaşayan insanların ortak hafızasının da bir parçasıdır. Bu nedenle isim değişikliği gibi konuların yalnızca bir öneri üzerinden değil, tarihsel arka planı, toplumsal karşılığı ve kamuoyunun hassasiyetleri dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiğine inanıyorum.
Üstelik Hacı Bayram-ı Veli gibi Ankara'nın manevi dünyasında çok özel bir yeri olan bir ismi yaşatmak için mutlaka mevcut bir tarihi ismi ortadan kaldırmak gerekmiyor. Şehrin başka alanlarında da bu değerleri yaşatacak pek çok yol bulunabilir.
Birini yüceltmek için diğerini yok saymak zorunda değiliz.
Asıl Marifet Geçmişle Geleceği Buluşturabilmek
Ben bu tartışmada Bayram Polat'ın seslendirdiği itirazın dikkate alınması gerektiğini düşünüyorum.
Çünkü bazen bir kişinin dile getirdiği mesele, aslında çok daha geniş bir toplumsal hassasiyetin ifadesidir. Polat'ın açıklaması da bana göre yalnızca Çankırı Caddesi'nin ismini koruma çağrısı değil; Ankara'nın tarihine, belleğine ve geçmişten bugüne taşıdığı değerlere sahip çıkma çağrısıdır.
Elbette şehirlerimizin değişmesini, güzelleşmesini, geçmişteki yanlışlardan arınmasını istiyoruz. Ancak bunu yaparken geçmişin bütün izlerini silmek yerine, doğru olanı korunup, yanlış olan ortadan kaldırılmalı.
Bir şehrin hafızası, iyi ve kötü bütün yaşanmışlıklarıyla oluşur. Bize düşen, o hafızayı yok etmek değil, gelecek kuşaklara doğru biçimde aktarmaktır.
Ve son olarak şunu söylemek istiyorum:
Bir caddenin üzerinde yaşanan olumsuzluklar temizlenebilir. Binalar değişebilir, sokaklar yeniden düzenlenebilir, şehirler çağın gereklerine göre dönüşebilir. Fakat bir ismin ardında yüzyıllık bir geçmiş, bir mücadele ve binlerce insanın hatırası varsa, o isme dokunmadan önce iki kez düşünmek gerekir.
Ankara'nın geçmişine de geleceğine de sahip çıkalım.
Çünkü şehirleri yalnızca taşla, betonla ve yeni projelerle güzelleştiremeyiz.
Mukadder ben,
Şehirleri asıl güzelleştirenin, geçmişine duyduğu saygı ve insanına gösterdiği vefa olduğuna inanan...
Sevgilerimle...