Bazen bir röportaj, soruların ve cevapların çok ötesine geçerek insanın kendi iç dünyasına açılan bir yolculuğa dönüşür. Hat Sanatçısı Semih Akıncı ile gerçekleştirdiğim özel söyleşide, bir harfin ölçüsünden hayatın dengesine, “Rabbi Yessir” duasından sabrın ve tevazunun anlamına uzanan çok kıymetli düşüncelerle buluştum. Şimdi bu güzel sohbetin bende bıraktığı izleri sizlerle paylaşmak istiyorum.
Ankara'da köklü bir geleneği yaşatan, son derece kıymetli bir sanatı büyük bir emek ve özveriyle icra eden Hat Sanatçısı Semih Akıncı ile unutulmaz bir röportaj gerçekleştirdim.
Her dakikası, her cümlesi ve her kelimesi benim için ayrı bir anlam taşıyan bu özel sohbette hocamdan yalnızca hat sanatına ilişkin bilgiler edinmedim. Aynı zamanda insanın kendisiyle, hayatla, sabırla, ölçüyle ve inancıyla kurduğu ilişkiye dair çok kıymetli düşüncelerle tanıştım.
Öyle ki röportajın ardından zihnimde pek çok soru, yüreğimde ise tarif etmekte zorlandığım güzel bir his kaldı.
Kişisel gelişimime, düşünce dünyama ve manevi tekâmül yolculuğuma doğrudan katkı sunduğuna inandığım bu paha biçilemez sohbetin izlerini hem arşivimde ölümsüzleştirmek hem de siz kıymetli okurlarımla paylaşmak istedim.
Çünkü bazen bir insanla yaptığınız sohbet, yalnızca yeni bilgiler edinmenizi sağlamaz; kendinize, hayatınıza ve bugüne kadar fark etmeden yanından geçip gittiğiniz değerlere başka bir pencereden bakmanızı da sağlar.
Ben bu kez böyle bir sohbetin ardından kaleme sarıldım.
Hadi gelin, birlikte harflerin ötesine geçelim ve manevi bir tekâmül yolculuğuna çıkalım.
Bir Sanata Başlamak, Aslında Kendine Yolculuğa Başlamak
Semih Hocama ilk olarak hat sanatıyla nasıl tanıştığını, bu kadim sanatın onu nasıl içine çektiğini sordum. 2012 yılında başlayan sanat yolculuğunu, farklı hocalardan aldığı eğitimleri ve bugün hâlâ devam eden ihtisas çalışmalarını anlattı.
Ancak benim dikkatimi çeken, bu yolculuğun yalnızca teknik bir öğrenme sürecinden ibaret olmadığını ifade ettiği cümleleriydi.
Hocam, zaman içerisinde yalnızca yazıyı güzelleştirmenin değil, insanın kendisini de güzelleştirmesinin önemli olduğunu fark ettiğini söyledi.
İşte tam da burada durup düşündüm.
İnsan hayatı boyunca pek çok şeyi güzelleştirmek için çaba harcıyor. Evini, işini, görünüşünü, çevresini, ilişkilerini... Peki, en son ne zaman kendi iç dünyamızı güzelleştirmek için aynı gayreti gösterdik?
Belki de en büyük eksikliğimiz, dışımızdaki dünyayı düzeltmeye çalışırken içimizdeki dünyayı ihmal etmemizdir.
Bir harfin kusursuzluğuna ulaşmak için yıllarını veren bir sanatçının, bu süreçte kendi karakterini de güzelleştirmeye çalışması bana çok şey düşündürdü.
“Rabbi Yessir”: Her Güzel Yolculuk Bir Niyetle Başlar
Röportajımızın benim üzerimde en derin iz bırakan bölümlerinden biri, hat sanatına ilk adım atılırken edilen duaydı.
Semih Hocama öğrencilerine ilk derslerinde nasıl bir yol izlediğini sorduğumda, öncelikle noktanın öğretildiğini, harflerin temel ölçülerinin bu noktadan hareketle oluşturulduğunu anlattı. Ardından hat eğitimine başlarken mutlaka “Rabbi yessir ve lâ tuassir, Rabbi temmim bi'l-hayr” duasını ettiklerini söyledi.
Yani:
“Rabbim kolaylaştır, zorlaştırma ve hayırla tamamla.”
İnanın, bu cümleyi duyduğumda yalnızca bir sanatın eğitim geleneğini dinlemiyordum. Hayatın bütününe yayılması gereken çok kıymetli bir anlayışla karşı karşıyaydım.
Düşünsenize...
Bir işe başlarken yalnızca başlamayı değil, o işin hayırla tamamlanmasını da diliyoruz. Niyetimizi ortaya koyuyor, yolumuzun kolaylaşmasını istiyor ve sonucu hayra bağlıyoruz.
Peki, biz hayatımızdaki kaç işe böyle bir niyetle başlıyoruz?
Yeni bir karar alırken, bir yola çıkarken, bir hayalin peşinden giderken ya da kendimizde bir değişim başlatırken durup Rabbimizden kolaylık ve hayır diliyor muyuz?
Belki de çoğu zaman başlangıçlara o kadar odaklanıyoruz ki tamamlanmanın, hatta hayırlısıyla tamamlanmanın ne kadar önemli olduğunu unutuyoruz.
Hocamın bu anlatımı bana bir kez daha gösterdi ki dua, yalnızca bir işe başlamadan önce söylenen güzel sözlerden ibaret değil; insanın niyetini, beklentisini ve teslimiyetini ortaya koyan manevi bir duruştur.
Kendi adıma bu bölümün zihnimde uzun süre yer edeceğini düşünüyorum.
Noktadan Başlayan Bir Sanat, Ölçüyle Güzelleşen Bir Hayat
Semih Akıncı'nın anlattıkları arasında beni etkileyen bir başka konu da hat sanatındaki ölçü anlayışıydı.
Hocam, her harfin kendine özgü bir ölçüsü ve hareketi olduğunu, estetik bir eserin ancak bu ölçülere riayet edilerek ortaya çıkabileceğini anlattı.
Özellikle vav harfinden söz ederken harfin ne çok hareketli ne de fazla düz olması gerektiğini, ikisi arasında bir denge kurulmasının önemini vurguladı.
Sonra bu ölçü anlayışını insan hayatıyla ilişkilendirdi.
Kimi insanların hayatlarında aşırı katı kurallar bulunduğunu, kimilerinin ise gereğinden fazla esnek davrandığını; oysa insanın hayatında da bir denge kurması gerektiğini ifade etti.
İşte bu noktada kendime şu soruyu sordum:
Biz de hayatımızda bazen bir harfin çizgisini gereğinden fazla uzatmıyor muyuz?
Bir meseleyi olması gerekenden fazla büyütüyor, bir kırgınlığı yıllarca taşıyor, bir tartışmayı uzattıkça uzatıyor, bazen de küçücük bir konunun hayatımızın bütün güzelliğini gölgelemesine izin vermiyor muyuz?
Oysa her şeyin bir ölçüsü var.
Ne eksik ne fazla...
Ne gereğinden sert ne de sınırları belirsiz olacak kadar yumuşak.
Belki de hayatın en büyük sanatlarından biri, nerede duracağımızı bilmektir.
Kalem Bazen İnsanın İç Dünyasını Ele Verir
Röportaj sırasında hocamın öğrencilerinin yazılarını değerlendirirken onların ruh hâllerine ilişkin bazı çıkarımlarda bulunabildiğini anlatması da oldukça dikkatimi çekti.
Bir öğrencinin aceleyle yazdığı, satırlarının dağıldığı ya da harflerin olması gereken ölçüde yerleşmediği zamanlarda bunun yalnızca teknik bir eksiklik olmayabileceğini söyledi.
Bazen insanın yaşadığı psikolojik sıkıntıların, zihinsel karmaşanın ve iç dünyasındaki dağınıklığın yazısına yansıyabildiğini anlattı.
Bu anlatım beni bir kez daha düşündürdü.
Demek ki insanın içindeki karmaşa bazen kelimelerine, bazen davranışlarına, bazen de elinden çıkan bir çizgiye kadar yansıyabiliyor.
Belki de kendimizi tanımak için yalnızca ne söylediğimize değil, nasıl davrandığımıza, neyi nasıl yaptığımıza da bakmamız gerekiyor.
Hat sanatının bu yönü bana çok etkileyici geldi. Çünkü burada kalem yalnızca yazan bir araç değil, insanın iç dünyasına açılan bir pencere hâline geliyor.
Sabır: Güzel Olan Hiçbir Şey Aceleye Gelmez
Hat sanatının en önemli özelliklerinden biri kuşkusuz sabır.
Semih Hocam, öğrencilerin ilk aşamalarda bazı harfleri ve çizgileri öğrenirken başarılı olduklarını, ancak ilerleyen süreçte daha zor çalışmalarla karşılaşınca zaman zaman umutsuzluğa kapılabildiklerini anlattı.
İşte asıl sınavın da o noktada başladığını söyledi.
Çünkü bir şeyi öğrenmeye heves etmek başka, zorluklarla karşılaştığınızda o yolda yürümeye devam etmek bambaşka bir şey.
Bu sözler bana hayatın içinden çok tanıdık bir gerçeği hatırlattı.
Hepimiz bir şeylere büyük heyecanlarla başlıyoruz. Yeni kararlar alıyor, hedefler belirliyor, kendimize sözler veriyoruz. Ancak işler istediğimiz gibi ilerlemediğinde, beklediğimiz sonuçları alamadığımızda ya da yolumuz zorlaştığında vazgeçmeye ne kadar da yatkınız.
Oysa bazı güzellikler zamana ihtiyaç duyar.
Bir harfin güzelleşmesi için tekrar tekrar yazılması gerekiyorsa insanın da kendisini geliştirmesi için emek vermesi gerekiyor.
Sabır, yalnızca beklemek değil; beklerken çalışmaya, öğrenmeye ve kendini geliştirmeye devam edebilmektir.
Belki de gerçek başarı tam olarak burada başlıyor.
Dijitalleşen Dünyada Kaybetmememiz Gereken Şey: Özgünlük
Günümüz dünyasında teknolojinin geleneksel sanatlara etkisini de konuştuk.
Semih Hocam, dijital araçların özellikle büyük mimari projelerde kolaylık sağlayabileceğini ancak her alanda kullanılmasının hat sanatının kendine özgü karakterini zayıflatabileceğini anlattı.
Geçmişte hattatların yazılarından, imzaları olmasa bile tanınabildiğini; çünkü her sanatçının kendine has bir yazı tavrı ve üslubu bulunduğunu söyledi.
Bugün ise yazıların birbirine benzemeye başlamasından duyduğu endişeyi dile getirdi.
Bu konu bana yalnızca sanat dünyasını değil, içinde yaşadığımız toplumu da düşündürdü.
Hepimiz aynılaşmaya çalışırken kendimize ait olanı ne kadar koruyabiliyoruz?
Başkalarına benzemek, kabul görmek ve beğenilmek uğruna kendi karakterimizden ne kadar ödün veriyoruz?
Oysa insanı özel kılan, kendisine ait bir duruşunun olması değil midir?
Hat sanatında her hattatın kendine özgü bir üslubunun bulunması gerektiğini anlatan hocamın sözleri, özgünlüğün yalnızca sanatta değil, insanın hayatında da ne kadar kıymetli olduğunu bir kez daha hatırlattı.
Hat Sanatı Bir Meslekten Öte, Bir Yaşam Biçimi
Sohbetimizin sonlarına doğru Kur'an-ı Kerim'e hizmet etme anlayışı ve hattatın taşıması gereken manevi sorumluluklar üzerinde durduk.
Semih Akıncı, hüsn-i hat sanatının Kur'an-ı Kerim'e hizmet etmek amacıyla geliştiğini, bu nedenle yazarken, öğretirken ve eser ortaya koyarken büyük bir hassasiyet gösterilmesi gerektiğini ifade etti.
Üstelik bu hassasiyetin yalnızca yazıyla sınırlı kalmaması gerektiğini, sanatçının günlük hayatında da aynı özeni göstermesinin önemini vurguladı.
Bu sözlerden sonra hat sanatını yalnızca estetik bir uğraş olarak değerlendirmenin ne kadar eksik kalacağını düşündüm.
Çünkü burada insanın yaptığı işle kurduğu bağ, taşıdığı niyet ve yaşamındaki duruşu da önem kazanıyor.
Bir başka ifadeyle sanat, insanın hayatından ayrı bir yerde durmuyor. Aksine insanın hayatına yön veren bir anlayışa dönüşüyor.
“Hat Bilmek, Had Bilmek”
Röportajımızın sonunda Semih Hocama, hat sanatını bu sanatla henüz tanışmamış bir insana birkaç cümleyle nasıl anlatacağını sordum.
Verdiği cevap ise bütün sohbetimizin özeti niteliğindeydi:
“Hat bilmek, had bilmek.”
Ne kadar derin, ne kadar düşündürücü bir ifade...
Hocam, vav harfinin belirli bir ölçüsü bulunduğunu, o harfi gereğinden fazla uzatmanın estetiğini bozacağını anlattı. Ardından bu durumu insan hayatına taşıdı.
Bazı meseleleri gereğinden fazla uzattığımızda da güzelliğin kaybolduğunu, insanın nerede durması gerektiğini bilmesinin önemini vurguladı.
İşte o an, röportajın başından beri konuştuğumuz bütün konuların aynı noktada birleştiğini hissettim.
Sabır, ölçü, denge, tevazu, özgünlük ve manevi hassasiyet...
Aslında hepsi insanın kendisini tanıması ve sınırlarını bilmesiyle ilgiliydi.
Bir Sohbetten Bana Kalan
Kıymetli okurlarım, bu röportajdan geriye benim için yalnızca güzel bir haber, değerli bilgiler ve arşivime eklediğim özel bir söyleşi kalmadı.
Bana kalan, insanın hayatı boyunca öğrenmeye devam etmesi gerektiği gerçeği oldu.
Bir harfi doğru yazabilmek için gösterilen sabrın, hayatta doğru adımlar atabilmek için de gerekli olduğunu düşündüm.
Bir çizginin estetiğini korumak için ölçüye ihtiyaç duyulduğu gibi insanın da hayatındaki güzelliği korumak için ölçülü olması gerektiğini hissettim.
Ve belki de en önemlisi, bir işe başlarken olduğu kadar onu hayırla tamamlamak için de dua etmenin kıymetini yeniden hatırladım.
Bazen bir röportaj, soruların sorulup cevapların alındığı bir gazetecilik çalışmasının çok daha ötesine geçebiliyor. Bazen bir sohbet, insanın kendi içinde yeni kapılar açmasına vesile oluyor.
Ben bu kez böyle bir kapıdan geçtim.
Şimdi sizleri de o kapının önüne davet ediyorum.
Belki bu yazıyı okuduktan sonra siz de bir harfe, bir çizgiye, bir duaya ya da hayatınızda gereğinden fazla uzattığınız bir meseleye başka gözlerle bakarsınız.
Unutmayalım ki hayat da tıpkı hat sanatı gibi emek, sabır, ölçü ve zarafet istiyor.
Çünkü bazen en güzel eser, insanın kendi hayatına nakşettiği güzelliktir.
Mukadder ben,
Semih Akıncı Hocama bu güzel sohbet, içten anlatımı ve bizlerle paylaştığı değerli bilgiler için gönülden teşekkür eden...
Sevgilerimle